Nhận ra chiêu lừa đảo: mấu chốt nằm ở cấu trúc, không ở nội dung

Vì sao sinh viên quốc tế là mục tiêu

Kẻ gian biết bạn có thể đang có giấy tờ cần xử lý, có hạn đóng tiền, có những thủ tục hành chính bạn chưa hoàn toàn nắm rõ. Nên khi có người gọi đến nói “một giấy tờ của bạn có vấn đề”, bạn không thể lập tức biết thật hay giả, và chính sự không chắc đó là thứ chúng muốn.

Vì vậy hãy nghĩ cho rõ điều này trước: bạn chần chừ là vì tình huống chúng dựng lên vốn nhắm vào đúng điểm đó. Nhận ra điều này, bạn lại dễ bình tĩnh hơn.

Nhìn cấu trúc, đừng nhìn nội dung

Nội dung lừa đảo năm nào cũng đổi, nhưng cấu trúc thì gần như không đổi. Thay vì nhớ có những chiêu nói nào, hãy nhớ mấy đặc điểm cấu trúc này: chỉ cần xuất hiện, dù đối phương nói gì, bạn cũng nên dừng lại.

• Gấp gáp: bắt bạn xử lý ngay, không cho bạn thời gian kiểm tra hay bàn với ai
• Giữ bí mật: bảo bạn đừng nói với ai, kể cả gia đình, trường, bạn bè
• Đe dọa: ám chỉ không hợp tác sẽ có hậu quả nghiêm trọng
• Cách trả tiền bất thường: thẻ quà tặng (gift card), tiền mã hóa, chuyển vào tài khoản cá nhân; cơ quan đàng hoàng không thu tiền theo những cách này
• Yêu cầu bạn cung cấp hoặc xác nhận thông tin cá nhân, số tài khoản, mật khẩu, mã xác minh
• Số hiện trên màn hình trông giống số chính thức (số người gọi có thể giả mạo được, không thể coi là bằng chứng)

Cách kiểm chứng duy nhất đáng tin

Cúp máy, rồi gọi lại bằng số do chính bạn tra được.

Từng chữ trong câu này đều quan trọng. “Cúp máy”: đừng kiểm chứng ngay trong cùng cuộc gọi, vì đối phương đang ở đầu dây. “Do chính bạn tra được” nghĩa là số lấy từ trang web chính thức, trang web của trường, hoặc trên giấy tờ chính thức bạn đang có. Số đối phương đưa, số hiện trên màn hình đều không tính.

Nếu đối phương là thật, bạn gọi lại vẫn tìm được người, không mất gì cả. Nếu đối phương không muốn bạn làm vậy, hoặc tìm cách ngăn bạn cúp máy, thì câu trả lời đã quá rõ.

Nói ra trước đã

Lừa đảo dựa vào sự cô lập, nên “đừng nói với ai” gần như là câu không thể thiếu. Ngược lại, phá vỡ sự cô lập chính là lớp phòng vệ hiệu quả nhất.

Khi nhận một cuộc gọi làm bạn bất an, hãy nói với ai đó trước: bạn cùng phòng, bạn bè, văn phòng sinh viên quốc tế, an ninh trường. Không cần người đó phán đoán giúp, chỉ riêng việc nói ra thường đã đủ để chính bạn nhận ra chỗ bất thường.

Lỡ đưa thông tin rồi thì làm sao

Nếu đã cung cấp thông tin hoặc đã trả tiền, điều quan trọng nhất là hành động ngay, chứ không phải tự trách mình trước. Trong tình huống này thời gian là mấu chốt. Trang này (trang Tiền bạc) có một bài khác về “vài đặc điểm chung của các kiểu lừa đảo tài chính thường gặp”.

• Liên lạc ngay với ngân hàng hoặc dịch vụ liên quan, trình bày sự việc
• Đổi các mật khẩu bị lộ, nhất là những mật khẩu dùng lại ở nhiều nơi
• Báo cho văn phòng sinh viên quốc tế hoặc an ninh trường; họ đã từng xử lý, biết bước tiếp theo
• Giữ lại mọi ghi chép: số điện thoại, thời gian, nội dung trao đổi, chứng từ chuyển tiền

Phạm vi của bài này

Bài này giải thích các đặc điểm hành vi có thể nhận ra và cách kiểm chứng, thuộc loại thông tin phòng ngừa chung. Bài không trình bày quy trình làm việc thực tế của cơ quan nào, và không phải là lời khuyên pháp lý. Gặp sự việc cụ thể, xin liên lạc đơn vị liên quan của trường bạn hoặc cơ quan thực thi pháp luật.